Usability testing là gì? Vì sao 5 người là đủ và 6 bước thực hiện

Cananest Studio · · 3 phút đọc

Usability testing là gì? Vì sao 5 người là đủ và 6 bước thực hiện

Usability testing là quan sát người dùng thật làm nhiệm vụ trên website, app để tìm chỗ khó dùng. Vì sao 5 người là đủ, 6 bước làm và kịch bản mẫu.

Usability testing (kiểm thử khả năng sử dụng) là phương pháp mời người dùng thật làm một số nhiệm vụ trên website, ứng dụng hoặc prototype, trong khi người điều phối quan sát xem họ gặp khó ở đâu. Khác với khảo sát hỏi ý kiến, usability testing nhìn vào hành vi thật: người dùng bấm đâu, dừng ở đâu, hiểu nhầm điều gì.

Nhiều doanh nghiệp nghĩ kiểm thử cần hàng chục người và tốn kém. Thực tế, với kiểm thử định tính, một nhóm nhỏ đã đủ để tìm ra phần lớn vấn đề. Bài này giải thích lý do, 6 bước thực hiện và mẫu kịch bản bạn có thể dùng ngay.

1. Vì sao 5 người thường là đủ?

Jakob Nielsen (Nielsen Norman Group) lập luận rằng kiểm thử với 5 người dùng đã phát hiện khoảng 85% vấn đề khả năng sử dụng, nên tốt hơn là chạy nhiều vòng nhỏ thay vì một vòng lớn. Ông gợi ý nếu có ngân sách cho 15 người, hãy chia thành 3 vòng, mỗi vòng 5 người, sửa lỗi giữa các vòng.

Con số này áp dụng cho kiểm thử định tính với một nhóm người dùng tương tự nhau. Nếu sản phẩm có nhiều nhóm người dùng khác hẳn nhau, cần thử với vài người ở mỗi nhóm. Nếu cần số liệu thống kê (ví dụ tỷ lệ hoàn thành), cần nhiều người hơn.

2. 6 bước làm usability testing

  1. Xác định mục tiêu: muốn biết điều gì, ví dụ khách có tự đặt được hàng không.
  2. Viết 3–5 nhiệm vụ thực tế, không gợi ý cách làm.
  3. Tìm người thử đúng đối tượng, không dùng đồng nghiệp trong dự án.
  4. Chạy buổi thử: người dùng vừa làm vừa nói suy nghĩ, người điều phối không giúp.
  5. Ghi lại vấn đề, xếp mức độ nghiêm trọng.
  6. Sửa những vấn đề nghiêm trọng nhất rồi thử lại.

3. Viết nhiệm vụ thế nào?

Nhiệm vụ nên giống tình huống thật và không dùng đúng chữ trên nút bấm, vì như vậy là gợi ý đáp án. Ví dụ, thay vì “Bấm Tạo thiệp”, hãy viết: “Bạn sắp cưới và muốn gửi lời mời cho bạn bè ở xa. Hãy làm một tấm thiệp và lấy link để gửi.”

4. Mẫu kịch bản một buổi kiểm thử 30–45 phút

PhầnThời gianNội dung
Mở đầu5 phútGiới thiệu, nhấn mạnh “chúng tôi thử sản phẩm, không thử bạn”, xin phép ghi hình
Câu hỏi khởi động5 phútThói quen liên quan, từng dùng sản phẩm tương tự chưa
Nhiệm vụ20–30 phút3–5 nhiệm vụ, người dùng nói to suy nghĩ
Kết thúc5 phútCảm nhận chung, điều khó nhất, cảm ơn
usability testing là gì
Usability testing là gì

5. Xếp mức độ nghiêm trọng của vấn đề

MứcMô tảXử lý
Nghiêm trọngNgười dùng không hoàn thành được nhiệm vụSửa trước khi ra mắt
LớnHoàn thành nhưng rất chật vật, mất nhiều thời gianSửa sớm
NhỏChần chừ, bấm nhầm rồi tự sửa đượcĐưa vào danh sách cải tiến
Góp ýÝ kiến về thẩm mỹ, không ảnh hưởng thao tácCân nhắc

6. Lỗi hay gặp

  1. Người điều phối gợi ý hoặc giải thích khi người dùng bối rối.
  2. Hỏi “Bạn có thích không?” thay vì quan sát hành vi.
  3. Thử với người quen hoặc người trong dự án.
  4. Làm một lần rồi thôi, không thử lại sau khi sửa.

Câu hỏi thường gặp

Usability testing có làm online được không?

Có. Có thể gọi video và chia sẻ màn hình, hoặc dùng công cụ kiểm thử từ xa. Kiểm thử trực tiếp vẫn hữu ích khi cần quan sát kỹ thao tác trên điện thoại.

Nên kiểm thử lúc nào trong dự án?

Càng sớm càng tốt: thử với prototype trước khi lập trình, rồi thử lại trước khi ra mắt. Sửa lỗi ở bản prototype rẻ hơn nhiều so với khi đã lập trình.

Usability testing khác A/B testing thế nào?

Usability testing quan sát ít người để hiểu vì sao họ gặp khó. A/B testing so sánh hai phiên bản với nhiều người để biết bản nào cho kết quả tốt hơn. Hai cách bổ sung cho nhau.

Kết luận

Usability testing là quan sát người dùng thật làm nhiệm vụ để tìm chỗ khó dùng. Vài vòng nhỏ với khoảng 5 người, nhiệm vụ viết như tình huống thật và không gợi ý khi thử, là cách rẻ và nhanh để cải thiện website, ứng dụng trước khi ra mắt.

Muốn kiểm thử website hoặc ứng dụng với người dùng thật? Xem dịch vụ thiết kế UI UX của Cananest.

Tài liệu tham khảo: